produkty

Intelektualna.pl
Opinia
07 03.2017

Co warto wiedzieć w związku z ustawą o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

przez Julia Lewandowska

Dnia 15 grudnia 2016 r. uchwalona została ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi. Ustawa, w zasadniczej jej części, wchodzi w życie dnia 12.07.2017 r., jednak już teraz warto się z nią zapoznać i przeanalizować stosowane wzory umów pod kątem ich zgodności z ustawą. Według autorów projektu ustawy, wprowadzane zmiany mają stworzyć przedsiębiorcom skuteczniejsze metody ochrony swoich interesów ekonomicznych, m.in. poprzez uniknięcie ponoszenia wysokich kosztów procesu oraz zmniejszenie ryzyka narażenia się na zerwanie współpracy, w momencie gdy wystąpienie przez dostawcę z pozwem przeciwko kontrahentowi występuje w czasie jej trwania.

 

Zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy[1], ma ona na celu wyeliminowanie praktyk sprzecznych z dobrymi obyczajami i zagrażających lub naruszających istotny interes drugiej strony, stosowanych pomiędzy dostawcą a nabywcą. Co za tym idzie – zapewnić wyższy stopień bezpieczeństwa żywnościowego poprzez zwalczanie presji wywieranej przez nabywców na dostawców powodującej ograniczenia produkcji oraz za pomocą walki z wymuszaniem niskich cen na dostawcach, co z kolei prowadzi do spadku jakości m. in. stosowanych surowców, konserwantów i barwników. W związku ze znaczną podatnością rynku produktów rolno-spożywczych na stosowanie nieuczciwych praktyk polski ustawodawca uznał, że konieczne jest wprowadzenie oddzielnych przepisów regulujących ten sektor rynku.

Problem nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej dostrzeżony został także na szczeblu wspólnotowym. Instytucje UE podjęły stosowne działania mające na celu walkę z dysproporcjami na linii dystrybutor-nabywca, zalicza się do nich m.in. powołanie przez Komisję Europejską Forum Wysokiego Szczebla do spraw Poprawy Funkcjonowania Łańcucha Dostaw Żywności. Na Forum zostało nałożone zadanie rozwiązania problemów dotyczących praktyk handlowych między przedsiębiorcami. Komisja, w sprawozdaniu z 29 stycznia 2016 r., uznała jednak, że nie widzi uzasadnienia dla tworzenia na poziomie wspólnotowym regulacji relacji dostawca-nabywca na rynku produktów spożywczych i stąd powstał projekt polskiej ustawy.

Kto obowiązany jest stosować ustawę?

Ustawę stosuje się do nabywców produktów rolnych lub spożywczych oraz do dostawców tych produktów (art. 2). Zgodnie z art. 5 ustawy należy rozumieć powyższe pojęcia w sposób następujący:

  1. dostawca – przedsiębiorca, który wytwarza lub przetwarza produkty rolne lub spożywcze lub odpłatnie zbywa je nabywcy;
  2. nabywca – przedsiębiorca, który bezpośrednio lub pośrednio nabywa od dostawcy produkty rolne lub spożywcze w celu ich sprzedaży, odsprzedaży lub przetworzenia;
  3. produkt rolny lub spożywczy – jakakolwiek substancja lub produkt, przetworzony, częściowo przetworzony lub nieprzetworzony, przeznaczony do spożycia przez ludzi lub, których spożycia przez ludzi można się spodziewać, takim produktem jest m. in. guma do żucia, woda, a także wszelkie inne substancje dodane do żywności na każdym etapie produkcji.

Dalej czytamy (art. 3), że przepisy ustawy znajdą zastosowanie do umów zawieranych pomiędzy dostawcami a nabywcami produktów rolnych lub spożywczych, jeżeli łącznie zostaną spełnione przesłanki:

  1. łączna wartość obrotów między dostawcą a nabywcą w roku wszczęcia postępowania lub w którymkolwiek z dwóch lat poprzedzających rok wszczęcia postępowania przekracza 50 tys. zł

oraz

  1. obrót nabywcy albo dostawcy, który stosował praktykę polegającą na nieuczciwym wykorzystywaniu przewagi kontraktowej, w roku poprzedzającym rok wszczęcia postępowania, przekracza 100 mln zł (w przypadku, gdy należy on do grupy kapitałowej wartość 100 mln zł musi przekroczyć obrót tej grupy).

Przepisy ustawy nie będą dotyczyły relacji, w których dostawca zbywa produkty rolne lub spożywcze nabywcy mającemu formę spółdzielni, której członkiem jest dostawca bądź innych przypadków dostaw bezpośrednich – gdy dostawca będący członkiem:

  1. grupy producentów rolnych sprzedaje produkty rolne lub spożywcze do tej grupy;
  2. wstępnie uznanej grupy producentów i warzyw za organizację producentów owoców i warzyw sprzedaje owoce lub warzywa członkom tej grupy;
  3. uznanej organizacji producentów owoców i warzyw sprzedaje owoce lub warzywa członkom tej organizacji.

 

Co istotne, ustawa zakazuje nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej nabywcy względem dostawcy oraz dostawcy względem nabywcy (art. 6).

 

Kiedy przedsiębiorca posiada przewagę kontraktową?

Przewaga kontraktowa to sytuacja, która zachodzi w przypadku, gdy:

  1. dostawca nie ma wystarczających i faktycznych możliwości zbycia produktów rolnych lub spożywczych do innych nabywców przy czym jednocześnie występuje znaczna dysproporcja w potencjale ekonomicznym na korzyść nabywcy;
  2. nabywca nie ma wystarczających i faktycznych możliwości nabycia produktów rolnych lub spożywczych od innych dostawców przy czym jednocześnie występuje znaczna dysproporcja w potencjale ekonomicznym na korzyść dostawcy (art. 7).

W ustawie przedstawiony został katalog otwarty zachowań, które zostały uznane przez ustawodawcę za nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej. Oznacza to, że katalog jest jedynie przykładowy i nie tylko zachowania wymienione wprost w ustawie będą stanowić znamiona nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej. Należą do nich w szczególności:

  1. nieuzasadnione rozwiązanie umowy lub zagrożenie rozwiązaniem umowy (na przykład w postaci narzucenia nowych warunków realizacji dostaw pod groźba rozwiązania umowy z nabywcą);
  2. przyznanie wyłącznie jednej stronie uprawnienia do rozwiązywania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia;
  3. uzależnianie zawarcia lub kontynuowania umowy od przyjęcia lub spełnienia przez jedną ze stron innego świadczenia, które nie ma rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy (na przykład opłata za umieszczenie towaru na półkach, opłata za niezamówione usługi reklamowe);
  4. nieuzasadnione wydłużanie terminów płatności za dostarczone produkty rolne lub spożywcze.

Który organ będzie egzekwował stosowanie ustawy?

Organem właściwym w sprawach praktyk wykorzystujących przewagę kontraktową jest Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK). Postępowanie wszczynane jest z urzędu i może być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym. Zawiadomienie Prezesowi UOKiK może zgłosić każdy przedsiębiorca, który podejrzewa, że takie praktyki są wobec niego stosowane. Prezes UOKiK ma realizować zadania nałożone na niego nową ustawą z wykorzystaniem mechanizmów przewidzianych przepisami ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U.2017.229 t.j.)

Co grozi przedsiębiorcy nieuczciwie wykorzystującemu przewagę kontraktową?

W efekcie przeprowadzonego postępowania Prezes UOKiK może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę stosującego niedozwolone praktyki następujące kary:

  1. karę pieniężną, w wysokości nie większej niż 3% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, na dostawcę lub nabywcę, także w przypadku, kiedy naruszenia zakazu nadużywania przewagi kontraktowej dopuścił się on nieumyślnie;
  2. karę pieniężną w wysokości stanowiącej równowartość do 50 000 000 euro, gdy chociażby nieumyślnie przedsiębiorca nie udzielił informacji żądanych przez Prezesa UOKiK lub uniemożliwia lub utrudnia rozpoczęcie lub przeprowadzenie kontroli;
  3. karę pieniężną w wysokości stanowiącej równowartość do 10 000 euro za każdy dzień opóźnienia w wykonaniu decyzji bądź wyroków wydanych w sprawach z zakresu praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową;
  4. karę pieniężną, w wysokości do pięćdziesięciokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw (na dzień sporządzenia artykułu wynagrodzenie to wynosi 4.227,14 zł, więc ewentualna kara mogłaby wynieść nawet ok. 211 tys. złotych), na osobę pełniącą funkcję kierowniczą lub wchodzącą w skład organu zarządzającego przedsiębiorcy za niewykonanie decyzji, postanowień lub wyroków lub za uniemożliwienie lub utrudnienie rozpoczęcia lub przeprowadzenia kontroli (kara w tej wysokości może zostać nałożona także na osobę upoważnioną przez kontrolowanego, która udziela nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji bądź uniemożliwia lub utrudnia rozpoczęcie lub przeprowadzenie kontroli; a także na osobę będącą jego pracownikiem, która uniemożliwia lub utrudnia okazanie dokumentów organowi przeprowadzającemu kontrolę);
  5. karę pieniężną, w wysokości do 5.000 zł, na świadka za nieuzasadnioną odmowę zeznań lub nieusprawiedliwione niestawiennictwo na wezwanie Prezesa UOKiK oraz na biegłego za nieuzasadnioną odmowę złożenia opinii, nieusprawiedliwione opóźnienie złożenia opinii lub nieusprawiedliwione niestawiennictwo na wezwanie Prezesa UOKiK.

Ustawa została podpisana przez Prezydenta RP dnia 28 grudnia 2016 r. a wejdzie w życie sześć miesięcy od dnia jej ogłoszenia – tj. 12 lipca 2017 r., zakres jej normowania jest bardzo szeroki, co sprawia, że będzie wpływać na sytuację wielu przedsiębiorców. Jest z tym związana konieczność dostosowania się do nowych regulacji przez nabywców i dostawców poprzez odpowiednie zmiany wzorców umownych, a także weryfikację stosowanych praktyk.

______________________________________

[1] tekst ustawy wraz z uzasadnieniem - http://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/druk.xsp?nr=790

Kategoria:

Komentarze (0)




Dozwolone znaczniki: <b><i><br>