produkty

Intelektualna.pl

Powrót

Artykuł
17 03.2017
Artykuł
17.03.17

Opłaty reprograficzne uiszczane na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania nie podlegają podatkowi VAT

przez Michał Wojtkowiak

W działalności gospodarczej polegającej na produkcji lub imporcie tzw. czystych nośników (np. pustych płyt CD czy DVD) oraz urządzeń służących do kopiowania utworów (np. magnetofonów, kserokopiarek lub innych podobnych urządzeń), jak również w działalności polegającej na zwielokrotnianiu na rzecz podmiotów trzecich utworów na takich nośnikach (np. w działalności punktów kserograficznych), istotnym z punktu widzenia przedsiębiorcy zagadnieniem jest obowiązek uiszczania na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (OZZ) odpowiednich opłat z tego tytułu, uzależnionych od wysokości osiąganych wpływów.

Obowiązek ten, realizujący postanowienia Dyrektywy 2001/29/WE[1], uregulowany został w art. 20 i 201 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych[2] („PrAut”). Celem tej instytucji jest zrekompensowanie podmiotom uprawnionym (w szczególności twórcom utworów w rozumieniu przepisów PrAut) strat, jakie ponoszą one na skutek zwielokrotniania utworów (lub przedmiotów praw pokrewnych) przez osoby fizyczne, korzystające z nich w ramach dozwolonego użytku prywatnego[3].

Rekompensata ta realizowana jest w ramach modelu, w którym przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą we wspomnianym wyżej zakresie, uiszcza opłatę na rzecz odpowiedniej OZZ, która następnie dokonuje redystrybucji pobranych opłat na rzecz podmiotów uprawnionych. W ramach niniejszego artykułu należy zwrócić na pierwszy etap modelu, obejmującego relację przedsiębiorca – OZZ.

Na tym etapie powstaje bowiem wątpliwość, czy pobór opłat przez OZZ, działających w swoim imieniu i na rzecz podmiotów uprawnionych, może zostać uznany za „świadczenie usług” w rozumieniu Ustawy o podatku od towarów i usług („VATu”). Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 1 pkt 1 VATu przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 VATu, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 VATu, w tym również przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej (…). Powyższa definicji, stawiająca „świadczenie usług” w opozycji do „dostawy towarów” (w rozumieniu art. 7 VATu) jest zatem dość szeroka, a w przypadku mniej typowych świadczeń, takich jak opłaty od czystych nośników będące przedmiotem niniejszego artykułu, może również budzić wątpliwości co do ich kwalifikacji.

Wyrazem wspomnianych wątpliwości było wystąpienie do Ministra Finansów przez jedną z OZZ – Stowarzyszenie Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno-Muzycznych (SAWP) - z wnioskiem o zajęcie stanowiska w kwestii, czy pobór opłat od czystych nośników (art. 20 PrAut) podlega opodatkowaniu VAT. W wydanej przez Ministra interpretacji indywidualnej uznał on, że opłaty od czystych nośników podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT, gdyż stanowią one swoistą „zapłatę” za korzystanie z praw autorskich lub praw pokrewnych przez przedsiębiorców prowadzących działalność wskazaną w art. 20 PrAut. Zgodnie z interpretacją zaprezentowaną przez Ministra, do „świadczenia usług” miałoby zatem dochodzić ze strony podmiotów uprawnionych.

Od wydanej interpretacji SAWP wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który uznał skargę OZZ za zasadną. Od wyroku WSA skargę kasacyjną wniósł z kolei Minister Finansów. Naczelny Sąd Administracyjny, wskazując na rozbieżność poglądów orzecznictwa w przedmiotowej kwestii, zwrócił się natomiast z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) co do interpretacji pojęcia „świadczenia usług” w rozumieniu przepisów Dyrektywy 2006/112/WE[4] („Dyrektywa VAT”), której to przepisy zostały implementowane do przepisów VATu (m.in. co do przedmiotu opodatkowania podatkiem VAT – a więc również co do sposobu interpretacji pojęcia „świadczenia usług” i jego zakresu).

W wyroku z dnia 18 stycznia 2017 roku[5] TSUE uznał, że podmioty praw do zwielokrotniania (m.in. twórcy) nie świadczą usług w rozumieniu Dyrektywy VAT na rzecz producentów i importerów czystych nośników oraz urządzeń służących do utrwalania i zwielokrotniania, od których OZZ pobierają odpowiednie opłaty.

Do powyższego wniosku TSUE doszedł wychodząc od rozważenia, czy transakcja, która zachodzi pomiędzy podmiotami uprawnionymi a podmiotem, od którego opłata jest pobierana, ma charakter świadczenia odpłatnego. Zgodnie bowiem z art. 2 ust.1 lit c) Dyrektywy VAT, aby świadczenie usług było objęte podatkiem VAT, musi być ono dokonywane odpłatnie (z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z ustawy). Aby móc mówić o odpłatności świadczonych usług konieczne jest natomiast ustalenie, że pomiędzy usługodawcą (tu podmiot uprawniony) a usługobiorcą (przedsiębiorca) istnieje stosunek prawy, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych, a wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi faktyczne odzwierciedlenie wartości usługi świadczonej na rzecz usługobiorcy, co jest wynikiem zasady ekwiwalentności świadczeń.

W świetle powyższych rozważań TSUE uznał, że w analizowanym przypadku nie wydaje się, aby pomiędzy podmiotem uprawnionym a przedsiębiorcą istniał rzeczony stosunek prawny. Obowiązek uiszczania opłat wynika bowiem z prawa krajowego, określającego również wysokość samych opłat. Co więcej, obowiązku uiszczania przedmiotowych opłat, służących następnie do sfinansowania tzw. godziwej rekompensaty dla podmiotów uprawnionych (zob. uwagi wyżej) nie można uznać za wynikający ze świadczenia usługi, wobec której stanowiłyby one bezpośrednie świadczenie wzajemne. Rekompensata ta służy naprawieniu szkód wynikających dla podmiotów uprawnionych a wynikających z faktu zwielokrotniania przedmiotów praw wyłącznych bez ich zgody.

Nie ulega wątpliwości, że interpretacja dokonana przez TSUE prowadzić będzie do konieczności zweryfikowania dotychczasowego sposobu rozliczania opłat od czystych nośników dokonywanego pomiędzy OZZ a właściwymi przedsiębiorcami. Skutkiem powyższego może też być konieczność weryfikacji prawidłowości dotychczasowych rozliczeń (w szczególności w zakresie prawa do odliczenia podatku VAT przez przedsiębiorców z faktur już wystawionych przez OZZ). Nie bez znaczenia jest również fakt, uiszczone dotychczas na rzecz OZZ kwoty podatku VAT można uznać za świadczenie nienależne[6], co otwiera po stronie przedsiębiorców możliwość dochodzenia zwrotu ww. kwot. Granicę stanowi tu jednak trzyletni okres przedawnienia roszczeń[7] (jako roszczeń związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą).


[1] Dyrektywa 2001/29/WE z dnia 22 maja 2001 roku w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.Urz.UE.L 2001 Nr 167, str. 10).

[2] Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 roku (Dz.U. 1994 Nr 24, poz. 83, t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 666)

[3] Zob. art. 23 PrAut

[4] Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, Dz.Urz.UE.L 2006 Nr 347, str. 1

[5] Wyrok z dnia 18 stycznia 2017 roku, sygn. C-37/16

[6] Wyrok SN z dnia 27 lutego 2004 roku, sygn. V CK 293/03

[7] Wyrok SN z dnia 17 lipca 2003 roku, sygn. V CK 24/02

Branża:

Media&Marketing

Powrót

Komentarze (0)




Dozwolone znaczniki: <b><i><br>