produkty

Intelektualna.pl

Powrót

Artykuł
05 02.2017
Artykuł
05.02.17

TSUE: użyczanie e-booków na tych samych zasadach co użyczanie książek papierowych

przez Julia Lewandowska

Wraz z rozwojem technologii rośnie liczba użytkowników korzystających z elektronicznych wersji książek. Zainteresowanie taką formą czytelnictwa skutkuje pojawieniem się możliwości wypożyczania e-booków w bibliotekach, obok książek w wersji tradycyjnej, papierowej. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyrokiem z 10 listopada 2016 r. w związku z dynamicznym rozwojem nowej technologii wypowiedział się w sprawie uiszczania opłat za użyczanie książek cyfrowych.

Sprawa C-174/15 tocząca się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, która zakończyła się w listopadzie ubiegłego roku swoje źródło znajduje w sytuacji holenderskich bibliotek, które wypożyczały książki tradycyjne oraz ich cyfrowe kopie (e-booki) na odmiennych zasadach. Przy udostępnianiu książek papierowych korzystają one z odstępstwa zawartego w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2006/115/WE w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej [1], transponowanej do prawa niderlandzkiego. Przepis ten przewiduje możliwość ustanowienia wyjątku od wyłącznego prawa twórców do zezwolenia na najem lub użyczenie lub do zakazania takich działań w stosunku do oryginału i egzemplarzy ich utworów w przypadku użyczenia publicznego. Nie dotyczy ono jednak, zgodnie z opracowaniem sporządzonym na wniosek niderlandzkiego ministerstwa oświaty, kultury i nauki, użyczania książek cyfrowych. Wypożyczając e-booki, biblioteki czyniły to na podstawie umów licencyjnych zawieranych z podmiotami uprawnionymi z tytułu autorskich praw majątkowych.

Swój sprzeciw w związku z taką interpretacją przepisów wyraziło stowarzyszenie reprezentujące interesy wszystkich bibliotek publicznych w Holandii -  Vereniging Openbare Bibliotheken („VOB”). Stowarzyszenie to wytoczyło powództwo fundacji, która zajmuje się pobieraniem wynagrodzenia dla twórców z tytułu udostepnienia publicznego – Stichting Leenrecht. Powództwo dotyczyło ustalenia czy użyczanie książek cyfrowych należy do zakresu prawa użyczenia, czy udostępnianie książek cyfrowych na czas nieograniczony stanowi sprzedaż zgodnie z przepisami regulującymi prawo do rozpowszechniania utworów oraz czy użyczanie książek cyfrowych przez biblioteki publiczne w zamian za wynagrodzenie dla twórców nie stanowi naruszenia praw twórców. Sąd w Hadze – Rechtbank Den Haag uznał, że do udzielenia odpowiedzi na pytania VOB potrzebne jest przeprowadzenie wykładni przepisów prawa unijnego, zwrócił się więc do TSUE z pytaniami prejudycjalnymi odnośnie do udostępniania książek elektronicznych.

W przedmiotowej sprawie VOB podkreśla, że jego skarga dotyczy wypożyczania książek cyfrowych na zasadach „one copy one user”. Model ten polega na udostępnianiu e-booków w taki sposób, że w momencie pobrania kopii na komputer użytkownika jest ona niedostępna dla innych, a po upływie czasu, na który e-book został wypożyczony, użytkownik traci możliwość korzystania z kopii.

Zgodnie z opinią Rzecznika Generalnego TSUE Macieja Szpunara [2] przepisy dotyczące prawa użyczenia nie zmieniły się od 1992 roku, w związku z tym, że Dyrektywa 2006/115 jest kodyfikacją dyrektywy Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. [3] - jednego z pierwszych aktów prawa wspólnotowego z obszaru prawa autorskiego. Co za tym idzie nie mogły one obejmować zasad użyczania książek cyfrowych, ponieważ w momencie powstania tych przepisów e-booki nie były jeszcze wykorzystywane komercyjnie, prace nad takim korzystaniem z nich znajdowały się dopiero w fazie przygotowania. W ocenie Rzecznika, w dziedzinach, na które znaczący wpływ ma postęp technologiczny należy zastosować wykładnię dynamiczną, która pozwoli dostosowywać regulacje, które stają się przestarzałe wraz z rozwojem nowych technologii, do współczesnej sytuacji rynkowej.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej podzielił opinię Rzecznika i w wyroku z dnia 10 listopada 2016 roku [4] uznał, iż pojęcie „użyczenia” w rozumieniu przepisów dyrektywy 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. obejmuje także użyczenie kopii książki w postaci cyfrowej, w momencie gdy użyczenie to jest dokonywane poprzez umieszczenie tej kopii na serwerze biblioteki i umożliwienie użytkownikowi pobrania jej na własny komputer, zgodnie z modelem one copy one user.

W ocenie Trybunału nie istnieje żaden rozstrzygający powód, który umożliwiłby wyłączenie w każdym przypadku z zakresu stosowania dyrektywy 2006/115 użyczenia kopii cyfrowych i przedmiotów niematerialnych. Natomiast w związku z motywem 4 tej dyrektywy, który stanowi, że prawo autorskie powinno być dostosowane do nowych zjawisk gospodarczych, takich jak nowe formy eksploatacji, należy uznać, iż użyczenie w postaci cyfrowej bezsprzecznie stanowi jedną z nowych form eksploatacji, a tym samym sprawia, że konieczne jest dostosowanie prawa autorskiego do nowych zjawisk gospodarczych.

Trybunał podniósł także, iż na gruncie wyżej wymienionej dyrektywy należy przyjąć, że odstępstwo użyczenia publicznego obejmujące książki tradycyjne powinno znajdować zastosowanie także do książek cyfrowych. W związku z rozwojem technologii, a także ze względu na znaczenie publicznego użyczenia e-booków, w celu zachowania skuteczności (effet utile) odstępstwa użyczenia publicznego i mając na względzie wkład w promocję kultury nie można wykluczyć, że odstępstwo to ma zastosowanie także w przypadku, gdy wypożyczanie książek elektronicznych przez bibliotekę publiczną posiada cechy porównywalne do wypożyczania książek papierowych. W takiej sytuacji autorzy utworów powinni otrzymywać wynagrodzenie z tytułu użyczenia.

 

__________________________________________________

[1] Dyrektywa 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz. Urz. UE L 376 z 27.12.2006, s.28)

[2] zob. Opinia Rzecznika Generalnego Macieja Szpunara przedstawiona w dniu 16 czerwca 2016 r. w sprawie C-174/15

[3] Dyrektywa Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz. Urz. UE L 346 z 27.11.1992, s. 61)

[4] zob. wyrok TSUE z dnia 10 listopada 2016 r. w sprawie C-174/15, Vereniging Openbare Bibliotheken przeciwko Stichting Leenrecht

Branża:

Media&Marketing

Powrót

Komentarze (0)




Dozwolone znaczniki: <b><i><br>